Wereld Alzheimer dag

Op 21 september is het Wereld Alzheimer dag – een moment om stil te staan bij de impact van de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie. Het is een ziekte met grote impact voor zowel de persoon zelf als voor betrokken personen om hen heen.

Als diëtisten begeleiden wij regelmatig mensen die leven met dementie, aangezien er vaak problemen met eten en drinken (kunnen gaan) optreden. We hebben contact met zowel de cliënt, partner, kinderen, als eventuele andere betrokken (mantel/ver)zorgers indien gewenst. Zo proberen we gerichte voedingsadviezen te geven om problemen met eten en drinken te signaleren, te voorkomen en te verhelpen.

In deze blog vertel ik meer over hoe u ondersteuning kunt bieden bij voedingsproblemen bij dementie en beschrijf ik praktische adviezen voor thuis.

Oorzaken van eet- en drinkproblemen bij dementie

Dementie kan leiden tot veranderingen in eetgewoonten, eetpatronen en voedselvoorkeuren. Hierdoor gaat iemand met dementie bijvoorbeeld minder eten en/of drinken (en kan daarmee ondervoed of uitgedroogd raken) of juist tot overeten (waardoor er overgewicht kan ontstaan). In de praktijk zien we bij de meeste cliënten ondervoeding ontstaan, vandaar dat ik daar in deze blog op focus. Naar schatting heeft ongeveer 1 op de 3 mensen met dementie ondervoeding en loopt meer dan de helft een risico op ondervoeding. Vooral de groep alleenstaande thuiswonenden lopen een hoog risico.

De oorzaken van aan eet- en drinkproblemen lopen erg uiteen en kunnen vanuit meerdere hoeken komen, zoals bijvoorbeeld:

• Lichamelijk (somatisch)
  • Verminderde eetlust
  • Slik- of kauwproblemen
  • Verandering in smaakbeleving, afkeer van bepaalde voeding
• Psychisch
  • Vergeten te eten of niet willen eten
  • Het niet herkennen van eten of drinken
  • Het niet meer weten hoe je moet koken
• Sociaal
  • Eenzaamheid
  • Praktisch (functioneel)
  • Armoede
  • Slechte maaltijdkwaliteit
  • Mobiliteitsbeperking, waardoor problemen met boodschappen doen, vasthouden van bestek of een glas, het smeren van boterhammen of koken in het algemeen kunnen ontstaan

Als gevolg van één of meerdere van deze oorzaken, kan men bepaalde voeding gaan (ver)mijden en daarmee een te lage inname binnenkrijgen of essentiële voedingsstoffen mislopen. Als diëtist proberen wij daarom de volledige (thuis)situatie in kaart te brengen en denken wij mee in een passende oplossing.

Gevolgen van eet- en drinkproblemen bij dementie

Ongeacht de individuele, achterliggende oorzaken van eet- en drinkproblemen bij dementie, is het uiteindelijke gevolg een verlaagde voedings- en/of vochtinname. Bij een aanhoudend verlaagde inname kan ondervoeding en/of uitdroging ontstaan. Ondervoeding leidt tot:

• Gewichtsverlies en/of een te lage BMI
• Verlies van spiermassa
• Verlaagde weerstand en verslechterde wondgenezing
• Vermoeidheid
• Verslechtering van cognitieve functies
• Verhoogd risico op uitdroging/verwardheid/vallen en daardoor mogelijke ziekenhuisopname

Tips om voedings- en vochtinname te stimuleren bij dementie

Het stimuleren van voldoende voedings- en vochtinname kan op diverse wijzen. Vaak is er, afhankelijk van de oorzaak van verminderde inname, een passend advies te vinden. Wat u thuis al kunt proberen bij een te lage voedingsinname:

• Beleg boterhammen dubbel of neem extra beleg;
  • Eventueel: plakje vleeswaren uit het vuistje of een paar blokjes kaas tussendoor
• Verrijk waar mogelijk voeding met (slag)room, kookroom, extra melk of boter;
  • Bijvoorbeeld door: soep, saus, vla, aardappelpuree
• Gebruik volle zuivelproducten;
• Neem vaker een kleine maaltijd. De porties zijn kleiner, maar door dit vaker op de dag aan te bieden is de totale voedingsinname vaak hoger. Een flink bord bij een toch al verminderde eetlust is vaak een flinke opgave.
• Maak het eten visueel aantrekkelijk – dek samen de tafel, zet een muziekje op op de achtergrond, gebruik kleurrijk servies en zorg voor een aantrekkelijke presentatie van het eten.
• Drink en eet samen. Neem samen een paar glazen drinken en neem bijv. wat lekkers mee.

Praktische tips:

• Moeite met vasthouden van een beker? Probeer een rietje of een fles met tuit- of trekdop.
• Bij moeite met kauwen of slikken, serveer vloeibare voeding. Denk aan: puree met jus, maaltijdsoepen, vla, etc.
• Vraag na waar iemand zin in heeft of probeer producten uit die vroeger veel gegeten werden.
• Vraag na of er vroeger gewoontes uit het ouderlijk gezin waren om deze na te bootsen, zoals bepaalde muziek tijdens het eten, pudding of vla, etc.
• Er zijn diverse hulpmiddelen verkrijgbaar, onder andere voor het eten- en drinken, maar ook voor persoonlijke verzorging, communicatie, etc. Kijk bijvoorbeeld op: https://www.hulpmiddelenwijzer.nl/

Bruikbare websites:

• Overzicht hulpmiddelen: https://www.hulpmiddelenwijzer.nl/
• Checklist veilig thuis wonen:

https://www.dementie.nl/veiligheid-en-zelfstandigheid/zelfstandig-en-veilig-wonen/checklist-veilig-en-prettig-thuis-wonen-met-dementie#handige-hulpmiddelen-bij-dementie

• Zorgverleners; wie zorgt waarvoor?

https://www.dementie.nl/zorg-en-regelzaken/algemene-regelzaken/zorg-en-hulp-als-je-thuis-woont-met-dementie-wie-is-wie

Vanuit een eerder project binnen onze praktijk, is een signaleringskaart ontwikkeld om duidelijk te laten zien waar een diëtist en een ergotherapeut mee kunnen helpen.

Wanneer neem ik contact op met een diëtist?

Als een of meerdere aandachtspunten spelen, dan is het goed om contact op te nemen:

• Onbedoeld afgevallen in de afgelopen 6 maanden
• Onbedoeld aangekomen in de afgelopen 6 maanden

Of, wanneer het gewicht niet bekend is

• De kleding, riem of het horloge zit opmerkelijk losser of strakker
• Veranderde kledingmaat
• U maakt zich zorgen of de voedingsinname voldoende is

• Verminderde eetlust
• Veranderd smaakpatroon; eten is niet meer lekker of smaakt anders
• Eet of drinkmomenten worden overgeslagen of vergeten
• Eet of drinkt veel van hetzelfde

Merkt u één of meerdere punten op bij uzelf of bij een naaste? Of twijfelt u? Neem dan gerust contact met ons op.